Naar de speeltuin

(Voor Olan)

Omslag

Als kind kende ik geen leuker liedje dan Naar de speeltuin. We hadden nog geen grammofoon (en nee, ook geen Spotify) maar gelukkig kwam het best vaak op de radio. Het intro klonk gelijk al heel aanstekelijk, met mensen die vrolijk en een beetje vals aan het fluiten waren. En dan kwam het ongeschoolde kinderstemmetje van (weet ik nu) Heleentje van Capelle, die begon te zingen over iets wat ik me ontzettend goed kon voorstellen: dat ze zo graag naar de speeltuin wou! Natuurlijk, dat wil ieder kind.

Wij woonden op loopafstand van Blijdorp en op zondagmiddag gingen we daar heel vaak heen. En hoe leuk de apen en de zeehonden ook waren, een bezoek was niet compleet zonder dat we daar ook in de speeltuin gespeeld hadden. Sterker: mijn vader en moeder zeiden van tevoren altijd dat we éérst naar de dieren gingen en dán pas naar de speeltuin. Anders kwamen we daar nooit meer weg. Dus ik snapte dat liedje heel goed. Wel een beetje sneu voor die kinderen dat ze maar ‘af en toe’ gingen.

Naar de speeltuin was de grootste hit van 1952, mijn geboortejaar, en bleef heel de jaren vijftig uitermate populair. Het was een vrije bewerking van een nummer van het Duitse kindsterretje Connie Froboess, Pack die Badehose ein, dat was geschreven door haar vader Gerhard Froboess. De Nederlandse tekst was van Bob Bleyenberg en naast Heleentje van Capelle zong ook het bekende kinderkoor ‘De Karekieten’ mee. Toen het een succes bleek, werden er meerdere filmpjes bij gemaakt en ook andere artiesten hebben het later veel gezongen. En het verscheen als een soort liedboekje – of eigenlijk als een liedprentenboek.

Het is een heel groot, dun boek van ruim 23 bij 33 centimeter. Maar naast de liedtekst bestaat het alleen maar uit acht levensgrote kleurenillustraties van scenes uit het liedje. Die vorm is best bijzonder, want in liedboeken staan eigenlijk altijd meerdere liedjes. In Naar de speeltuin zijn de tekeningen duidelijk het belangrijkst. Daarom noem ik het een liedprentenboek. De tekeningen zijn trouwens ook nog als kleurboek verschenen.  Maar toch eerst nog iets over de tekst.

Voor een kinderliedje uit de jaren vijftig is die tekst opmerkelijk fris en fruitig. Inmiddels zijn we gewend aan liedteksten van het kaliber van Kinderen voor kinderen. Maar de Utrechtse journalist en artiest Bob Bleyenberg schreef deze tekst bijna dertig jaar eerder. Hij maakte meer liedjes, ook voor zijn eigen optredens als muzikale clown Fantasio, maar dit is verreweg zijn bekendste nummer.

Heeft Mama een goede bui

En is Papa niet te lui,

Nou, dan gaan we naar de speeltuin.

De eerste regels van het refrein laten al zien dat vader en moeder niet meer boven alle kritiek verheven zijn. ‘Papa’ en ‘Mama’ mogen dan nog wel met eerbiedige hoofdletters aangeduid worden, ze kunnen toch ook lui zijn of een slecht humeur hebben. Maar ze zijn wel onmisbaar, want zij zorgen voor de broodjes en de pleisters.

Verder is die speeltuin wel ‘het fijnste wat bestaat’, maar al dat draaien en schommelen kan ook teveel van het goede zijn en er gaat nog wel eens wat mis. De treffende beschrijvingen winden daar geen doekjes om: Kleine Piet vliegt van de wip en brult als een wilde, Lien jankt als een jonge hond en aan het einde van de dag zien de kinderen eruit als beesten. Ook een simpel zinnetje als ‘En dat ding dat staat niet stil’ over een al lang niet meer fijne draaimolen, is precies wat er in zo’n situatie uit een kindermond kan komen.

Ik vond het als kind al heel grappig en herkenbaar dat het liedje juist die tegenstrijdige gevoelens en belevingen beschrijft. Een speeltuin is superleuk en je kan niet wachten tot je op de schommel mag, maar dan word je er ineens misselijk van! Een wip kan niet hoog genoeg gaan, totdat je eraf vliegt. Dat je het dan op een brullen zet, komt minstens net zozeer van de teleurstelling als van de pijn. Toch is het verlangen naar dat spannende wippen, draaien, schommelen en glijden veel sterker dan alle eerdere ervaringen en waarschuwingen bij elkaar. Dus wat je ouders ook zeggen, en hoe vuil je er ook van wordt en wat er ook verder mis gaat: ‘We zijn heerlijk in de speeltuin geweest’.

Voor de uitgave van Naar de speeltuin in boekvorm is de tekst duidelijk bijzaak. Die staat pas op de laatste bladzijde, bevat een joekel van een spelfout en correspondeert niet overal met de bijschriften. Het boek gaat om de tekeningen. De uitgever, Omnium uit Wassenaar, bracht meer van zulke prentenboeken en kinderboeken uit en zal op die manier een graantje hebben meegepikt van het succes van het lied. Juist omdat de tekst overbekend was maakte het waarschijnlijk ook niet uit dat de prenten in een rare volgorde staan.

Opmerkelijk overigens: het derde couplet in het boek staat niet op het originele grammofoonplaatje van Heleentje van Capelle. Uitvoeringen van sommige andere artiesten hebben het wel.

De tekeningen voor Naar de speeltuin zijn gemaakt door Jacob Jansma. Hij is vooral bekend als ontwerper van reclameposters, filmaffiches en ansichtkaarten en illustreerde daarnaast ook kinderboeken. Zijn tekeningen passen helemaal bij het liedje. Er zit zowel stijfheid als vaart in en ook zij tonen die dubbelheid van grote pret die elk moment kan omslaan in benauwdheid of verdriet – en weer terug. De kinderen zien er aanvankelijk keurig uit maar lopen al gauw met vuile kleren en besmeurde benen. Angst- en pretogen wisselen elkaar af. Lientjes mooie rode strik komt uiteindelijk in de modder te liggen.

Bovendien bieden de prenten een kleurrijk tijdsbeeld. Zelfs op zijn vrije dag in de speeltuin heeft vader een stropdasje om. (Dat zie je ook op filmpjes uit die tijd.) De kinderen zijn allemaal blank en blond, alle jurkjes hebben brave witte kraagjes en er liggen nog nergens rubberen veiligheidstegels onder de speeltoestellen.

Kortom, een komisch liedprentenboek bij een komisch liedje. En de moraal van het verhaal? Als je niet bang bent voor vuile kleren of een tand door je lip, dan kan elke dag een feest zijn!

Jan Bos, 22 februari 2022. Blog 18

*** Ik schrijf af en toe een blog over liedboekjes uit mijn verzameling ***

2 gedachten over “Naar de speeltuin

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s